• سلام دوستان کام به کام از اولین روز ماه مبارک رمضان دوباره شروع به فعالیت کرده است امید واریم که هیچ وقت دیگه این فعالیت قطع نشود و همیشه مستمر باشد با امید روزای بهتر

خصوصیت انتزاعی نهفته در هنر خوشنویسی

خصوصیت انتزاعی نهفته در هنر خوشنویسی



واحد هنر تبیان زنجان- خط، این عامل ضروری و لاینفک در ارتباطات بشری به لحاظ وسعت عملکرد خود در طول زمان دستخوش تغییرات بسیاری شده که همین امر موجب اعتلای آن گردیده است. شکل بصری خط که عامل مهمی در انتقال پیام به شمار می رود شاخه های مختلفی از کاربردهای خط را در طول تاریخ به وجود آورده است. هنر خوشنویسی به عنوان یکی از اصیل ترین هنرهای بشری شکل تکامل یافته ی ذهنیت انتزاعی بشر به پدیده های پیرامون خود می باشد. پژوهش حاضر بر آن است ضمن آشنایی با جایگاه خوشنویسی در عصر تکنولوژی، افق گسترده ای را که خوشنویسی در زمان حاضر دارد، بهتر معرفی کند. به همین جهت در این پژوهش به طرح مسائلی که زاییده ی تحولات تکنولوژی است، پرداخته شده و در نهایت پیشنهاداتی برای یافتن مسیری درست و منطقی برای ادامه ی این گونه فعالیت ها ارائه می شود. لازم به ذکر است که به دلیل فقدان منابع مکتوب در زمان تحریر این پژوهش، ذکر ارجاعات معمول پژوهشی مقدور نبوده و این پژوهش حاصل کنجکاوی ها و مطالعات شخصی نگارنده می باشد. هر چند در خاتمه فهرست منابعی که به مدد آنها مطالعات صورت گرفته، ذکر گردیده است. جایگاه خوشنویسی در عصر تکنولوژی

پیشرفت و تجلی اندیشه های انسان متمدن در حضور همیشگی عنصری خلاصه می شود که بر معانی متعدد و مختلفی، از زبان الفبایی گرفته تا کاربرد نماد، برای بازآفرینی ایده ها و مفاهیم دلالت می کند. عنصری که به تنهایی بار سنگین تفکر انسان را بر دوش می کشد، و آن چیزی نیست جز خط. اگر چه انتقال تفکر از طریق زبان و تفسیرهای شفاهی می تواند بر روی شنونده بی نهایت موثر واقع شود، اما وسایل بصری در مقایسه با زبان، به دلیل ارتباط تصویری خاصی که با بیننده برقرار می کنند، سرشتی کاملا متفاوت دارند و تاثیر گذارتر و عمیق تر در ذهن می مانند. رسیدن به حد اعلای این تاثیر گذاری که همان انتقال تفکر در بین انسان ها است، در هنر خوشنویسی خلاصه می شود. این هنر که عناصر تجریری شالوده ی اصلی آن را بنیان نهاده اند از زمان ظهور تا کنون دستخوش تحولات فراوانی شده و ماندگاری و اهمیت خود را به عنوان یک هنر سنتی در کاربردهای مورد نیاز هر دوره هم چنان حفظ نموده است. این مقاله به بحث پیرامون جایگاه هنر خوشنویسی در عصر تکنولوژی و ره آورد های این عصر می پردازد. هنر خوشنویسی، بازتاب ذوق و اندیشه و به بیانی حکایت رابطه ی تنگاتنگ انسان با زندگی است. هنری که مرور بر شناسنامه ی کهن و پر بارش را می باید با شناخت اندیشه ای زلال و دست های پرتوان شیفتگان آن دنبال کرد. هنری که در حصار صفحات کاغذ و رابطه ی صمیمانه ی کلمات و حروف متولد شده و اوج این رابطه ی صمیمانه در بستر فرهنگ و تمدن جهان اسلام ظهور پیدا کرده است. چنین است که خوشنویسی در کشورهای اسلامی تنها آزمون ذوق نمی شود و راهی به تفنن و دلمشغولی نمی یابد، بلکه خوشنویسی، شناسنامه ی خلقیات مردم می شود، بازتابی از معنویت و سادگی، هنر ارتباط، سکون، با هم بودن و کنار هم زیستن، هنری به همراه ابعاد و ارزش های والا، که می بایست در پی باز شناختن هر یک از این ابعاد قدم برداشت و بازگشتی به اصل بی پیرایگی و انتزاعی آن کرد. خصوصیت انتزاعی نهفته در هنر خوشنویسی

خصوصیت انتزاعی نهفته در هنر خوشنویسی، نکته قابل توجهی است که از زمان های بسیار دور ذهن هنرمندان خوشنویس را به تحول مشغول کرده است. با نگاهی موشکافانه در تاریخ هنر کشورهایی که دارای هنرمندان هم مرز و بوم شکل گرفته و هویت خوشنویسی آن سرزمینی را به وجود آورده است. هنر خوشنویسی، هنری مبتنی بر شکل و ساختار بصری است. این ساختار بر اصول و قواعدی بنا شده است که در پیوند با شرایط روحی و معنوی هنرمند خوشنویس، تاثیرات گوناگونی بر ناظران مختلف می گذارد. به عبارتی هنر خوشنویسی، مجموعه ای هماهنگ از تجسم یک تجربه ی انسانی است و خوشنویس کسی است که از میان تجارب زندگی خود مواردی را برگزیده و به آنها شکلی زیبا می بخشد. این عامل زیبایی از آن حیث که یک تجلی است، مقتضی کمال بوده و این کمال در انعکاس نحوه ای از نظم و قاعده مستتر است. بنابراین هیچ نشانه ی بصری بهتر از مجموعه ای از یک رشته شکل های هماهنگ نیست که در خوشنویسی کاملا مشهود است. به طور مثال، زیبایی و غنای خوشنویسی ایرانی در رابطه ای هماهنگ میان سه حرکت تکامل یافته عمودی، افقی و دورانی نهفته است. حرکت عمودی که به حروف وقار خاصی می بخشد، حرکت افقی ( سطح ) که حروف را به یکدیگر در روندی مستمر پیوند می دهد و حرکت دورانی ( دور ) که زیبایی خوشنویسی ایرانی را دو چندان نموده و موجب گردش چشم بین دو حرکت افقی و عمودی می شود و نوعی لذت بصری در بیننده به وجود می آورد و در عین حال نمودی از ارتباط تنگاتنگ خوشنویسی با عنصر تصویری خاص هنر ایران، یعنی اسلیمی است. بنابراین شکل در هنر خوشنویسی هر منطقه منشعب از عناصر تصویری خاص آن است که به صورتی انتزاعی و بسیار خلاصه شده ظهور کرده و تاثیرات بصری خاصی بر ذهن و چشم بیننده می گذارد. این تاثیر پذیری به درک بهتر مطلب می انجامد و اوج هنر خوشنویسی نیز در همین جا است، جایی که چشم و ذهن به واسطه ی شکل حروف و کلمات به هم پیوند خورده و عالی ترین مفاهیم در ذهن جای می گیرد. در این جریان، قطره ی کوچک مرکب بر روی کاغذ می نشیند و علائمی قراردادی را شکل میدهد که ناب ترین شکل هنر انتزاعی ( آبستره ) به شمار می آید. هنرمند خوشنویس که در طول زمانی بس طولانی به شکل دادن حروف می پردازد، شیفته ی همین خصوصیت ناب و انتزاعی شده و آن چنان در این جریان غوطه ور می شود که دیگر مفهوم و معنا را در نظر نمی گیرد، بلکه شکل تجریدی حروف را تکامل می بخشد. در اینجا هنر خوشنویسی پا به عرصه وجود می گذارد، یعنی جایی که هنرمند، آزاد و رها از هر وابستگی مجازی به خلق ظریف ناب بصری می پردازد و نوعی حس و حال را در تک تک حروف به جا می گذارد که با ترکیب بندی های مختلف در کنار یکدیگر، می تواند بیان احساسات مختلفی را بنماید. همین خصوصیت هنر خوشنویسی موجب می گردد که حتی بینندگانی نیز که قادر به خواندن مطلب نیستند از لحاظ بصری، جذب اثر شده و آن را به عنوان یک تصویر آبستره که حاوی مفاهیم تاثیر گذار است، بپذیرند. این خصوصیت نشانگر ظرفیت های نهفته در هنر خوشنویسی است که اگر به طور صحیح شناسایی شده و در خدمت تکنولوژی معاصر قرار گیرد، این هنر سنتی را فراگیرتر خواهد کرد. در عصر حاضر که عصر تکنولوژی نامیده می شود، خوشنویسی نیز همانند سایر هنرها تحت تاثیر تکنولوژی قرار گرفته و با ورود صنعت چاپ، تحولات مهمی در شیوه ی نگارش خط به وجود می آید. بدین ترتیب جایگاه تکثیر آثار خوشنویسی و کاربرد آن در آثار چاپی گرافیک مانند: پوستر، نشانه، صفحه آرایی، بسته بندی، بیل بورد، تیتراژ، تیزرهای تبلیغاتی، صفحات وب و ... به تصویب می رسد. تحولات تکنولوژی، در نیم قرن گذشته شتاب بیشتری یافته و در بخش فن شانسی، صنایع الکترونیک با ارائه ی کامپیوتر عصر حاضر را تبدیل به دهکده ی جهانی کرده است. پدیده های جدیدی که به واسطه ی ظهور تکنولوژی به وجود آمده، نه تنها موجب دگر گونی روش ها شده، بلکه تجدید نظر در تمامی سطوح اجرایی این هنر را نیز فراهم کرده است. امروزه حضور خوشنویسی سنتی در نرم افزارهای رایانه ای نشانگر ارتباط میان هنر سنتی با تکنولوژی روز است، حرکتی که شاید تا دو دهه ی پیش غیر ممکن به نظر می رسید. امروزه ادبیات مکتوب به کمک خوشنویسی برای ارائه ی بهتر و غنی تر بار معنایی خود به مدد برنامه های رایانه ای در اختیار قرار می گیرد. هر یک از این امکانات در واقع نشانه ی جایگاه خوشنویسی در عصر تکنولوژی است، اما باید توجه داشت که عصر تکنولوژی، نسلی را پرورش می دهد که درک بصری آن بسیار گسترده تر از نسل های پیشین است. این حرکت پر شتاب نیازمند آگاهی و برنامه ریزی های دقیقی است که جایگاه خوشنویسی را در کنار علم روز به تثبیت می رساند. در حال حاضر لازم است هر دو گروه، یعنی هنرمندان خوشنویس و متخصصان رایانه ای، به دلیل بهره گیری از روش ها و ابزارهای جدید تولید، که لازمه ی عصر تکنولوژی است، ارتباط بیشتری پیدا نمایند و گام های جدید و پر باری جهت گسترش و قابلیت های خوشنویسی از طریق امکانات تکنولوژی جدید بردارند. از زمان ابن مقله تا میرزا محمد رضا کلهر، دانش و هنر نسبت به امروز به یکدیگر نزدیگتر بود، اما با ورود تکنولوژی چاپ و به دنبال آن تکنیک های جدید، نیاز به مطالعه و فعالیت برای کسب پیشرفت های بیشتر در علوم و هنر ضرورت بیشتری یافت و گام هایی در جهت به کارگیری خوشنویسی در تکنولوژی نیز صورت گرفت. اما قابلیت های بالقوه هنر خوشنویسی فراتر از این است و استفاده از تکنولوژی در شناسایی ابعاد نوین این هنر هدفی است که باید برای آن برنامه ریزی دقیق و کارشناسانه ای صورت بگیرد. دستیابی به ابعاد نوین در به کارگیری اصول و قواعد خوشنویسی و ترکیب آنها با تکنولوژی رایانه ای، بستگی تام با مهارت های خوشنویس دارد. او باید با تجربه های زیبایی شناختی جدیدی که در عصر حاضر به وجود آمده، َآنها شود و اصول و قواعدی را که میراث پر مایه ی استادان خوشنویسی است، در علم روز به کار ببرند.
 
بالا